Gatunki zwierzyny łownej w Polsce — przegląd

Podział zwierzyny łownej

Polskie prawo łowieckie rozróżnia zwierzynę grubą i zwierzynę drobną. Podział ten ma znaczenie praktyczne dla organizacji polowań, ustalania sezonów i określania metod polowania dopuszczalnych dla każdej kategorii.

• Zwierzyna gruba — jelenie, sarny, dziki, daniele, muflony, łosie
• Zwierzyna drobna — ssaki — zające, lisy, jenoty, norki amerykańskie, szopy pracze
• Zwierzyna drobna — ptaki — bażanty, kuropatwy, dzikie kaczki, gęsi, gołębie grzywacze, słonki

Zwierzyna gruba — najważniejsze gatunki

Jeleń szlachetny (Cervus elaphus)

Jeleń szlachetny jest największym gatunkiem zwierzyny grubej w Polsce. Samiec — byk — osiąga masę do 250 kg i charakteryzuje się rozłożystym porożem. Gatunek zamieszkuje przede wszystkim duże kompleksy leśne: Puszczę Białowieską, Bory Tucholskie, Lasy Janowskie oraz Karpaty i Sudety. Ruja jelenia odbywa się we wrześniu i październiku — jest to czas aktywności byków, wydających głośne buczenie, słyszalne z odległości kilku kilometrów.

Sarna europejska (Capreolus capreolus)

Sarna jest najliczniej spotykanym gatunkiem zwierzyny grubej w Polsce. Zamieszkuje zarówno lasy, jak i tereny rolnicze z zadrzewieniami śródpolnymi. Masa dorosłego kozła wynosi od 25 do 35 kg. Ruja saren — huczka — odbywa się w lipcu i sierpniu, choć implantacja zarodka jest opóźniona do grudnia. Sezon polowań na kozły obejmuje zazwyczaj okres od 11 maja do 30 września.

Dzik (Sus scrofa)

Dzik jest gatunkiem wszechobecnym w polskich lasach i terenach podmokłych. Dorosłe knury osiągają masę od 80 do ponad 200 kg. Gatunek jest omniworem — jego dieta obejmuje żołędzie, bulwy, owady, gryzonie, a nawet padlinę. Dziki żyją w stadach (watahach) złożonych z loch z potomstwem; starsze knury prowadzą przeważnie samotniczy tryb życia. Zarządzanie populacją dzika ma szczególne znaczenie ze względu na ryzyko transmisji Afrykańskiego Pomoru Świń (ASF).

Daniel (Dama dama)

Daniel jest gatunkiem introdukowanym w Polsce, obecnym na terenie kraju od wieków. Zamieszkuje parki i ogrody, a także luźniejsze drzewostany liściaste. Łopata jelenia danio jest charakterystyczną cechą byka — łopatowato rozszerzone poroże odróżnia go od jelenia szlachetnego. Gatunek podlega sezonowi łowieckiemu regulowanemu rozporządzeniem ministerialnym.

Zwierzyna drobna — ssaki

Zając szarak (Lepus europaeus)

Zając szarak był niegdyś najpospolitszym gatunkiem łownym na polskich polach. Intesywna uprawa roli, stosowanie pestycydów i zmiany w krajobrazie rolnym doprowadziły do znacznego spadku liczebności szaraka. Gatunek preferuje mozaikę pól uprawnych z miedzami i zadrzewieniami śródpolnymi. Polowania na zające odbywają się indywidualnie lub zbiorowo, często z udziałem psów gończych.

Lis rudy (Vulpes vulpes)

Lis jest gatunkiem regulowanym ze względu na ochronę pozostałych gatunków łownych (szczególnie zająca i ptactwa gnieżdżącego się na ziemi). Jest naturalnym wektorem wścieklizny, choć od lat obowiązkowe loty z przynętą ze szczepionką doustną skutecznie ograniczają ryzyko transmisji. Sezon polowań na lisy w Polsce trwa przez cały rok, przy czym w niektórych okręgach obowiązują ograniczenia w okresie wychowu młodych.

Ptactwo łowne

Bażant (Phasianus colchicus)

Bażant — gatunek introdukowany, wywodzący się z Azji Środkowej — jest jednym z najpowszechniejszych ptaków łownych w Polsce. Koguty wyróżniają się barwnym upierzeniem: miedziano-rdzawym ciałem, zielonym łbem z czerwonymi płatami skórnymi i długim ogonem. Koguty są znacznie większe od kur. Polowania na bażanty odbywają się jesienią, często z udziałem psów wyżłów.

Kuropatwa (Perdix perdix)

Kuropatwa jest gatunkiem wróblowatym, zamieszkującym otwarte tereny rolnicze. Jej liczebność drastycznie spadła w ciągu ostatnich dekad wskutek intensyfikacji rolnictwa. W wielu regionach kuropatwa jest traktowana jako gatunek wymagający szczególnej ochrony i odbudowy populacji przez działania reintrodukcyjne prowadzone przez koła łowieckie.

Ochrona siedlisk i inwentaryzacja zwierzyny

Koła łowieckie mają obowiązek corocznej inwentaryzacji zwierzyny, przeprowadzanej w formie liczenia na wyznaczonych powierzchniach lub pędzeń próbnych. Wyniki inwentaryzacji stanowią podstawę do opracowania rocznego planu łowieckiego, określającego dopuszczalne limity pozysku dla każdego gatunku w danym obwodzie.

Utrzymanie odpowiednich siedlisk — zachowanie remiz, śródpolnych zadrzewień, stref buforowych przy ciekach wodnych — jest jednym z kluczowych zadań kół łowieckich. Dokarmianie zwierzyny w zimie (siano, buraki, żołędzie) ogranicza śmiertelność w trudnych warunkach pogodowych i zmniejsza presję zwierzyny na lasy.

Gatunek	Kategoria	Typowy sezon (przybliżony)
Jeleń szlachetny (byk)	Zwierzyna gruba	1 IX – 15 I
Sarna (kozioł)	Zwierzyna gruba	11 V – 30 IX
Dzik	Zwierzyna gruba	cały rok (z wyjątkami)
Zając szarak	Zwierzyna drobna	1 XI – 31 I
Bażant (kogut)	Ptactwo łowne	1 X – 31 I
Dzikie kaczki	Ptactwo łowne	15 VIII – 31 I

Uwaga: Dokładne daty sezonów określa rozporządzenie Ministra Środowiska i mogą ulec zmianie. Zawsze sprawdzaj aktualny stan prawny.